رحم اجاره ای (surrogacy) یکی از انواع روش های کمک باروری است و زنی که به عنوان حامل محسوب می شود، نه ماه دوران بارداری را سپری خواهد نمود و این درحالی است که جنین درون رحم، ژنتیک پدر و مادر اصلی خود را دارد. رحم اجاره ای یا رحم جایگزین
برای بارداری با کمک رحم اجاره ای ابتدا تخمک و اسپرم از زوجین گرفته می شود و با کمک یکی از روش های کمک باروری مانند ای وی اف، جنین تشکیل می شود، بنابراین جنین تشکیل یافته دارای ژنتیک مشابه با پدر و مادر ژنتیکی خود می باشد.
سپس در صورتی که جنین رشد کافی در محیط آزمایشگاه را داشته باشد، در رحم فرد دیگری قرار می گیرد. صاحب رحم جایگزین، موظف است که مراحل بارداری در طی نه ماه را سپری نماید و در طی این مدت مراقبت های لازم جهت حفظ و سلامت جنین را انجام دهد و پس از اتمام دوران بارداری جنین را به پدر و مادر ژنتیکی تحویل بدهد. رحم اجاره ای یا رحم جایگزین
استفاده از رحم جایگزین از نظر پزشکی، قانونی و روحی بسیار پیچیده می باشد به همین دلیل نیاز به مشاوره های گوناگون پزشکی، قضائی و روانی طرفین دارد. به دلیل پیچیدگی های روش رحم اجاره ای، این تکنیک در مراکز تخصصی ناباروری انجام می گیرد.
زوجین و فرد صاحب رحم جایگزین باید از نظر سلامت بیماری های مربوط به زنان و مردان، بیماری های عفونی، داخلی و روانی بررسی شوند و در صورت وجود سلامت جسمی و روحی، این افراد می توانند کاندید بارداری با کمک رحم اجاره ای قرار بگیرند.
علل استفاده از روش رحم اجاره ای:
- مشکلات ناباروری: یکی از مهمترین علل استفاده از رحم اجاره ای، ناباروری است. زوجین به دلایل متعددی از جمله اندومتریوز شدید، سندروم آشرمن (زخم رحم)، ممکن است نابارور باشند، بنابراین یکی از روش های کمک باروری در این افراد استفاده از رحم اجاره ای می باشد؛ رحم اجاره ای یا رحم جایگزین
- وجود مشکلاتی در بارداری های گذشته: استفاده از روش رحم اجاره ای در زنانی که سابقه مشکلاتی در بارداری های قبلی شان داشته اند مانند سقط مکرر بدلیل نارسایی دهانه رحم، حاملگی خارج از رحمی پشت سرهم، زایمان های زودرس متوالی علی رغم درمان های پزشکی یا پره اکلامپسی شدید، که به آن ها بارداری مجدد توصیه نمی گردد، بسیار مناسب می باشد؛
- شرایط پزشکی: بارداری در برخی از زنان بدلیل ابتلا به برخی از بیماری ها مانند فشار خون بالا، بعضی بیماری های قلبی، تنفسی یا کلیوی و یا استفاده از بعضی داروها، خطرناک است و یا ممکن است به آن ها توصیه نشود، پس افراد مذکور مستعد اخذ رحم اجاره ای برای فرزندآوری هستند؛
- عدم امکان پذیرش فرزند: بسیاری از زوجین به این دلیل که ترجیح می دهند پدرو مادر ژنتیکی باشند از روش رحم اجاره ای برای درمان ناباروری استفاده می کنند. انتخاب استفاده از رحم اجاره ای یا پذیرش فرزند، به تفکرات و شرایط زوجین مرتبط می باشد؛
- مشکلات جسمی: زنانی که به دلایل مختلفی از جمله هیسترکتومی (درآوردن رحم) یا مشکلات مادرزادی، فاقد رحم می باشند یا رحمشان کوچک است و نمی توانند باردار شوند، جهت درمان ناباروری می توانند از رحم جایگزین استفاده نمایند.
شرایط رحم اجاره ای:
شرایط رحم اجاره ای برای خانم هایی که کاندید رحم اجاره ای می باشند شامل موارد زیر است:
- یکی از مهمترین شرایط رحم اجاره ای سن است. کسانی که می خواهند از رحم جایگزین استفاده کنند باید دارای سن بالاتر از ۲۰ سال بوده و هنوز در سن یائسگی قرار نگرفته باشند؛ رحم اجاره ای یا رحم جایگزین
- داشتن حداقل یک فرزند سالم برای کسانی که قرار است حامل جنین باشند یکی دیگر از شرایط رحم اجاره ای می باشد؛
- فرد حامل باید از نظر جسمی و روحی سالم باشد و سابقه هیچ گونه بیماری زمینه ای و یا مشکل در بارداری قبلی را نداشته باشد؛
- یکی دیگر از شرایط رحم اجاره ای پذیرش پدر و مادر ژنتیکی توسط فرد حامل در طی نه ماه دوران بارداری و همچنین مراقبت از جنین می باشد؛
- عدم مصرف سیگار و الکل توسط فرد حامل یکی از شرایط مهم در انتخاب رحم اجاره ای می باشد.
مراحل استفاده از رحم اجاره ای:
- انجام معاینات پزشکی: پدر و مادر ژنتیکی به همراه حامل، باید جهت انجام مشاوره به متخصصین ناباروری برای انجام بررسی های لازم از قبیل آزمایشات و سونوگرافی ها مراجعه نمایند.
- ارزیابی های تکمیلی: گاهی حامل و والدین ژنتیکی برای انجام بررسی های تکمیلی باید به متخصص زنان و یا سایر متخصصان مربوطه مراجعه نمایند. رحم اجاره ای یا رحم جایگزین
- انجام مشاوره ژنتیک: یکی از مراحل مهم در زمان استفاده از رحم اجاره ای، مشاوره ژنتیک والدین و فرد حامل می باشد.
- امور حقوقی: یکی از مهمترین مسایل و نگرانی های والدین، مسائل حقوقی پس از تولد نوزاد می باشد، بنابراین انجام مشاوره حقوقی باید ها و نباید های موجود در زمان استفاده از رحم اجاره ای را برای والدین و حامل مشخص می نماید.
- بررسی کمیته رحم اجاره ای: اصولا مراکز کمک باروری و ناباروری دارای کمیته ای جهت بررسی رحم اجاره ای می باشند که در طی آن اقدامات درمانی و حقوقی انجام شده را ارزیابی می نمایند.
- انجام روش های کمک باروری همچون آی وی اف: اگر فردی از تخمک خود جهت بارداری استفاده می نماید، تخمک ها پس از استفاده داروهای تحریک تخمدان، از طریق عمل پانکچر (تخمک گیری) از رحم خارج می شوند و در شرایط آزمایشگاهی با استفاده از روش های کمک باروری مانند آی وی اف، جنین بدست آمده در رحم فرد حامل قرار می گیرد.
- مراقبت های دوران بارداری: انجام مراقبت های دوران بارداری و غربالگری ها باید در طی نه ماه دوران بارداری انجام گیرد.
- زایمان: انجام زایمان آخرین مرحله استفاده از رحم اجاره ای می باشد و پس از زایمان، امور حقوقی مربوطه انجام می گیرد و جنین به پدر و مادر ژنتیکی تحویل داده می شود.
حکم شرعی رحم اجاره ای:
مراجع تقلید متفاوت، نظریات گوناگونی درباره استفاده از رحم جایگزین دارند، بنابراین حکم شرعی بر اساس مرجع تقلید هر فرد متفاوت خواهد بود. اگرچه مشاورین حقوقی در مراکز ناباروری اطلاعات کافی در این زمینه را در اختیار زوجین قرار می دهند. فتوای برخی از مراجع تقلید به صورت زیر می باشد: رحم اجاره ای یا رحم جایگزین
– حضرت آیت اله العظمی خامنه ای: استفاده از رحم اجاره ای فی نفسه ایرادی ندارد اما باید از انجام اعمال حرام از قبیل نگاه کردن و لمس کردن اجتناب شود.
– آیت اله العظمی مکارم شیرازی: اگر نطفه زن و شوهری در خارج از رحم تشکیل شود و در رحم فرد دیگری قرار داده شود فی نفسه اشکالی ندارد. از آنجایی که ممکن است لمس یا نگاه به نامحرم بوجود آید، در شرایط ضروری استفاده از رحم جایگزین امکان پذیر خواهد بود.
قیمت رحم اجاره ای:
معمولا افرادی که به عنوان حامل هستند، یا از طرف نزدیکان و یا از طرف مراکز ناباروری معرفی می شوند، بنابراین قیمت رحم اجاره ای متفاوت است. قیمت رحم اجاره ای در افراد مختلف و با توجه به شرایط، متفاوت می باشد.
منبع: مام